Hoe span je nieuwe snaren op? (sleutelkast en staartstuk)

Oosterhof Vioolbouw

Oosterhof Vioolbouw

Frits Oosterhof
Beheerder
In een boekwerkje in de bibliotheek (ik dacht dat het van Ballegoor was), kwam ik de uitspraak tegen dat de snaren nooit tegen de binnenwang van de sleutelkast aan mogen lopen (Figuur 1A). De reden die werd opgegeven was dat daardoor de stemsleutel naar binnen getrokken kon worden en mogelijk te veel kracht uit oefende op de wang. Hierdoor zou gemakkelijk een scheur kunnen ontstaan.

Nu heb ik in een van mijn beginlessen van mijn vioolleraar geleerd, dat je juist de snaar zodanig moest opspannen dat die zodanig opgewikkeld was dat de sleutel er een beetje steviger werd ingetrokken en daardoor zichzelf vastzette (Figuur 1A). Dat verhinderde het terug lopen van de sleutel. Deze manier heb ik tot nu toe altijd toegepast op de G-D-en A-snaar en nooit last gehad van scheuren in de sleutelkast. Bij de E-snaar was dat niet mogelijk vanwege de geringe diameter maar dat hoeft ook niet, want met een fijnstemmer gaat dat uitstekend.

Hoe zou volgens u de snaar moeten worden opgespannen?


stemsleutels.gif
 
Mij is verteld zoals figuur b, omdat bij figuur a de snaar klem zit tussen de sleutelkast en zijn omwinding en dan kan de snaar makkelijk breken. Hoe het zit met kans op scheuren in de kast, weet ik niet.
 
Ik wikkel mijn snaren op volgens methode A.

Echter ligt de eerste wikkeling wel (een haartje) kruislings over het snaaruiteinde en zorg ik er voor dat de wikkelingen de wang van de sleutelkast net niet raken..

Remi
 
Remi, jouw opspanmethode ligt net in tussen 1A en 1B en die mogelijkheid had ik nog niet genoemd.

Bij jouw methode is er geen extra frictie doordat er geen kontakt is met de wang. In feite komt jouw opspannen neer op die van figuur 1B.
Een vereiste voor een correcte fixatie van de stemsleutel is dan wel, dat de stemsleutels perfect passen, omdat er geen extra ‘hulp’ komt van de tegendruk van de wang zoals aangegeven in figuur 1A. Een stemsleutel kan daarom -indien opgespannen volgens figuur 1b- onder invloed van verschillende releatieve luchtvochtigheid krimpen of uitzetten en daardoor los schieten. En wanneer je dan helemaal pech hebt, gaan er twee stemsleutels meedoen en dan kan ook de stapel nog los schieten. Kortom een heel (doem)scenario en dat allemaal omdat de snaar is opgespannen volgens figuur 1B.

Toch maar doen volgens figuur 1A dan?
 
In figuur 1a is het uiteinde van de snaar los. Dan kan de snaar langzaam steeds losser gaan zitten en kun je aan de gang blijven met stemmen.
 
Wanneer je de snaar zoals aangegeven in figuur 1A, dan ook nog ‘verankert’ zoals is aangegeven in figuur 1B, zou je dan de voorkeur geven aan 1A?
 
Frits,

Hartelijk bedankt voor de tip (ik had er overheen gekeken) inderdaad is methode 1a de betere omdat je sleutel door de snaar een beetje nar binnen wordt getrokken en ten tweede zekert de snaar de sleutel.

Inmiddels heb ik de snaren dus volgens methode 1a opgespannen.

b.t.w. tot nu toe was slechts een maal de G snaar losgelopen.

Remi
 
Als de snaar verankerd zou zijn zoals in figuur B, dan blijft de snaar nog steeds klem zitten tussen de kast en zichzelf. Door mijn vioolbouwer is mij verteld dat de snaar dan makkelijk kan breken.
Het lijkt mij ook niet nodig om met de snaar de sleutel naar binnen te trekken als de sleutel goed passend is en niet steeds losschiet. Met mijn vrijliggende snaren is er slechts twee keer een stemsleutel losgeschoten. De ene keer waarschijnlijk door een schok tegen de kist en de andere keer door verandering in luchtvochtigheid.
 
Ik gebruik dus wel methode A om net tegen de wand aan te komen met de wikkeling, maar hanteer wel de fixatie van de snaar van methode B.

Ach ik zal weer eens niet afwijken

Remi

De losgeschoten G snaar was (volgens mij) het gevolg van hoge temperatuur wisseling. (+23 (thuis)(-4 op de fiets naar les)(en weer terug naar c.a. +23 graden tijdens de les) en natuurlijk weer terug, 't is net een toonladdertje eerst op dan weer neer.

Remi
 
Nee, inderdaad, want nu ligt de laatste omwikkeling niet vrij en lopen de snaren onderling over elkaar heen, ze kruisen elkaar ... Alleen de G-snaar ligt goed volgens mij.
 
Wel, ook de G-snaar niet, want kijk maar eens goed naar het kielhoutje. Wanneer je de snaren vòòr ze het kielhoutje verlaten denkbeeldig verlengt, moeten ze plotseling een hoek maken. Dat komt omdat ze daartoe gedwongen worden door het op de verkeerde plaats opwinden op de stemsleutel. In deze situatie is de groef in het kielhoutje volledig verkeerd geplaatst en zijn de snaren onderhevig aan een dwangstand naar binnen. de snaar heeft hiervan te lijden, zeker daar waar het gaat om omwonden snaren. (Bij de E-snaar zal het niet zo veel uitmaken). De snaren worden uit hun positie getrokken, bijna de groef uit en zullen vermoedelijk een korter leven beschoren zijn omdat de omwikkeling loslaat door beschadiging.

Overigens is het verstandig bij correct opgewonden snaren –dus daar lopen de snaren wél in het verlengde over de groef van het kielhoutje- deze groef in het kielhoutje te voorzien van een beetje grafiet. Dat kan door een paar keer met een potlood over de groef te schrijven. De grafiet doet dan dienst als ‘smeermiddel’. Dit resulteert in een langere levensduur omdat de snaar bij verstemmen ook vrij over de groef kan bewegen.
 
Ach... ik doe op het moment drie maanden met mijn snaren (na drie maanden klinken ze al dof), dus dan maakt dat niet zoveel uit. :)
 
Sorry Andrea,

Ik ben het niet geheel met je eens dat na drie maanden je snaren opgespeeld horen/zullen zijn.
Ik bouw wel een zekere reserve in, want als je natuurlijk heel veel speelt, studeert en zo dan zullen je snaren het behoorlij te verduren krijgen.

De tip van Frits snijden weldegelijk vlees.

Een goed opgezette snaar zal minder snel losschieten. Bij het losschieten van een snaar ontlaad de spanning die op het materiaal (de snaar) staat zich vaak in een zeer kort moment.
Keren we dit moment om dan komt het ons ineens heel bekend voor.
En korte maar hevige ruk aan een touw doet deze breken, een opgebouwde trekkracht aan het zelfde touw kan groter worden als de kracht waar mee het touw brak (tijdens de ruk).
Omgekeerd kun je niet hetzelfde verwachten, maar wel als er weer kracht op de snaar gezet gaat worden.

Frits gaf ook de tip van het grafiet, de snaar ondervindt minder wrijving, ook is het reëel wat Fris schrijft over de hoek die de snaar ineens moet maken.
Opwind methode A trekt als het ware de snaar een beetje de sleutelkast (pegbox) in en voorkomt hiermee dat deze losschiet.

We weten allemaal zo langzamerhand dat Frits niet over een dag ijs gaat, en soms een heel klein beetje “te” precies kan zijn, dingen die je schrijft soms een beetje te letterlijk neemt.
Keerzijde is dat onze Frits dus voor dat hij wat doet er gewoonweg heel goed over nadenkt of het wel juist is wat hij doet, of het klopt wat hij doet en of het beter kan.


Terug komend op jou reactie,

Drie maanden met een set snaren. Wat voor snaren?, Kunststof met aluminium omwikkeling, zilver gewikkeld, darmsnaren?
Zelf speel ik op Tomastik Dominant, ik studeer (probeer het in ieder geval) c.a. 1 tot max 2,5 uur per dag en heb tot nu toe alleen de E snaar vervangen voor een snaar van staal i.p.v. de omwikkelde snaar van Tomastik.

Kortom ’t wordt weer best interessant…..

Remi
 
☺
Andrea schreef op 01/02/2006:
Ach... ik doe op het moment drie maanden met mijn snaren (na drie maanden klinken ze al dof), dus dan maakt dat niet zoveel uit. (o)
Klik om te vergroten...
Andrea,

Ik kan me haast niet voorstellen dat een snaar van een beetje kwaliteit al na drie maanden vervangen dient te worden. Het dof worden heeft mijns inziens niets te maken met hoe je de snaar opspant, maar veel eerder met het type snaar. Je zegt dat de korte verblijftijd van de snaar op je instrument maakt dat het je niet zo veel uitmaakt allemaal. Dat zou dan ook betekenen dat je je snaren kunt opspannen zonder er bij na te denken hòe dat te doen. Je spant ze kennelijk maar lukraak op en het kan zijn dat ze daardoor ‘uit de pas lopen’ (zie eerdere foto). Alles bij elkaar een grote geluksfactor die mede de leeftijd van de snaren bepaalt.

Wel onhandig wanneer tijdens een concert of recital de stemsleutel losschiet doordat het je allemaal niet uitmaakt. Het had wellicht voorkomen kunnen worden.

Hoeveel snaren gaan er per jaar door bij jouw speelfrequentie en opspanmethode? Lijkt me een kostbaar zaakje worden.
 
remi schreef op 01/02/2006:
Sorry Andrea,

..............................

De tip van Frits snijden weldegelijk vlees.

Een goed opgezette snaar zal minder snel losschieten. Bij het losschieten van een snaar ontlaad de spanning die op het materiaal (de snaar) staat zich vaak in een zeer kort moment.
Keren we dit moment om dan komt het ons ineens heel bekend voor.
En korte maar hevige ruk aan een touw doet deze breken, een opgebouwde trekkracht aan het zelfde touw kan groter worden als de kracht waar mee het touw brak (tijdens de ruk).
Omgekeerd kun je niet hetzelfde verwachten, maar wel als er weer kracht op de snaar gezet gaat worden.
..................................
We weten allemaal zo langzamerhand dat Frits niet over een dag ijs gaat, en soms een heel klein beetje “te” precies kan zijn, dingen die je schrijft soms een beetje te letterlijk neemt.
Keerzijde is dat onze Frits dus voor dat hij wat doet er gewoonweg heel goed over nadenkt of het wel juist is wat hij doet, of het klopt wat hij doet en of het beter kan.
...................................

Remi
Klik om te vergroten...

Remi,

Ik vind in jou een grote supporter voor mijn tips en andere op- en aanmerkingen, waarvoor dank!

Evenzo blijk je mijn uiterste precisie en aanpak van problemen op een andere wijze te zijn gaan benaderen.

En ja, je hebt gelijk: wanneer het beter kan ga ik het ook proberen beter te doen. Dat is nu juist het leuke van vioolbouw –of eigenlijk instrumentenbouw- waar het altijd beter kan. Je moet er wel kritisch voor zijn en niet al te gemakkelijk zeggen ‘laat maar zitten het kan er wel mee door’. Een verbetering moet dan altijd in de praktijk worden gebracht bij een volgend instrument, althans in de meeste gevallen is dat zo. Mijn slogan is daarom ook: “Do it right the first time” die je mogelijk wel eens gezien hebt op een ander forum. Wanneer je dat kunt toepassen hoef je er niet een volgend instrument aan te wijden, maar kun je het al meteen doen.

Je voorbeeld van het touw dat eerder breekt met een ruk dan wanneer je de trekkracht langzaam opbouwt, had ik nog niet eerder gehoord. Ik denk dat het goed zou kunnen, alleen weet ik nog geen goede fysische verklaring. Ik vermoed dat je met je voorbeeld hebt willen aangeven, dat wanneer de snaar plotseling spontaan breekt er dezelfde kracht vrij komt als die nodig is om hem moedwillig te laten breken? Wat dat voor gevolgen kan hebben voor de rest van het instrument laat zich gemakkelijk raden.


Tot slot nog een opmerking over mijn vermeende snijvaardigheden in vlees n.a.v. de opmerking "De tip van Frits snijden weldegelijk vlees":
hoewel ik best wel eens in een stukje vlees snijd, voel ik me toch wat meer vertrouwd met snijden in hout, omdat ik geen slager ben en omdat de uitdrukking nu eenmaal zo is.
 
Wow... rustig aan...
Ik zet mijn snaren zeker met zorg op mijn viool en altviool, volgens de aanwijzingen van mijn leraar (die tevens bij de vioolbouwer werkt) en vioolbouwer, en het tipboek viool en altviool.

De laatste keer dat ik op mijn altviool de C en de G snaar verving (dominant mittel met een zilveren c en g snaar, de d en a aluminium) omdat de G snaar steeds minder goed aansprak ondanks schoonmaken en er in de C en G snaar een rammel leek te zitten, was het verschil in helderheid met de D en A snaar zo groot dat ik die ook moest vervangen, het was geen gehoor anders. En die snaren zaten er drie maanden op, destijds zorgvuldig opgezet door de vioolbouwer.
Dat dof worden gaat heel geleidelijk, zodat ik het niet zo in de gaten heb.

Op mijn viool zit dominant weich, aluminium, behalve de G snaar, die is zilver (is volgens mij standaard bij een hele set). Die zitten er ook drie maanden op nu, en nu ik erop let hoor ik dat ze veel doffer zijn dan toen ze er nog niet zo lang opzaten.
Dus zodra ik de nieuwe set binnenkrijg, gaan ze erop.
Het kan zijn dat ik gewoon heel kritisch ben, maar ik wil een goed geluid uit mijn viool en altviool en omdat het twee goede, mooie instrumenten zijn vind ik het dat ook wel waard.

Overigens heb ik in de afgelopen twee jaar maar twee keer last gehad van een losgeschoten snaar, zoals al eerder gezegd.
En omdat ik na drie maanden mijn snaren vervang, hoef ik me geen zorgen te maken over een beschadigde omwikkeling, want dat heeft in mijn geval toch wat langer nodig. Dat is wat ik bedoelde met de opmerking in mijn laatste bericht.

Het was niet mijn bedoeling om Frits' opmerkingen en opvattingen ermee af te doen als niet relevant. Dat zijn ze wel in deze discussie. Maar ik blijf nog steeds bij mijn standpunt dat de laatste omwikkeling van de snaar om de sleutel vrij moet liggen omdat de snaar anders makkelijk kan breken. Dus niet tegen de sleutelkast aan en niet tegen de andere snaren aan, of op zijn eigen omwikkelingen. En met goed passende stemsleutels en een omgebogen uiteinde van de snaar waaromheen de eerste omwikkelingen zitten (zie tipboek), en geen grote wisselingen in klimaat/luchtvochtigheid, is de kans erg klein dat een snaar losschiet.
 
Andrea,

De wijze van opspannen ontleen je aan de kennis en informatie zoals je vioolleraar, de vioolbouwer en het tipboek viool/altviool die aanreikten. Ik denk dat hier ook mee zou moeten spelen wat je zèlf aanspreekt: er zijn ook boekwerkjes die elkaar tegenspreken. Evenzo zijn er onder ons vioolbouwers, die het niet altijd met elkaar eens zijn. Iemand met een beetje gevoel voor techniek zou zich in de door mij voorgestelde opspanmethode moeten kunnen vinden. Neemt niet weg, dat een ieder vrij is hiervan af te wijken of er nu een goede reden voor is of niet of dat het gevoel dat ingeeft.
Maar ik houd ervan, uitspraken te verifiëren op juistheid en indien ik niet overtuigd ben gaat het feest niet door.
 
Oosterhof Vioolbouw zei:
op 02/02/2006:
Iemand met een beetje gevoel voor techniek zou zich in de door mij voorgestelde opspanmethode moeten kunnen vinden.
Klik om te vergroten...
Dat gaat niet altijd op. Gisteren heb ik het nog even nagevraagd bij mijn vioolleraar, die tevens pianostemmer en -technicus is, daarnaast op professioneel niveau strijkinstrumenten repareert en bouwt, en ook veel ervaring heeft met (fijne) houtbewerking in het algemeen. Hij zei hetzelfde als ik (wat tamelijk logisch was omdat ik mijn opvatting van hem heb.) en het lijkt me dat hij technisch meer dan voldoende onderlegd is.
Natuurlijk verschillen deskundigen vaak van mening en is ieder vrij om te doen zoals hij/ zij denkt dat goed is.
 
Andrea,

Kennelijk kan het voorkomen, dat twee méér dan voldoend onderlegde techneuten, die daarbij kennis hebben van houtbewerken, viool spelen en daarnaast ook nog vioolbouwer zijn verschillen in opvatting.

Het zegt dus niet alles.

Verder deed ik een beroep op je gezonde verstand en mogelijk aanwezig technisch inzicht, om zelf eens na te gaan wat je ervan vindt en niet direct de opvatting van je leraar of schrijver van een boekwerkje te volgen.

Maar je bent natuurlijk nog steeds vrij om te denken wat je wilt, ondanks al mijn verwoede pogingen het hoe en waarom uit de doeken te doen. Het zou ook een saaie boel worden wanneer we alleen maar te doen zouden hebben met gelijkdenkenden. Dan zou dit forum zeker allang gestorven zijn.
 
Inloggen of registreren om te reageren.
Terug
Naar boven