Definitie van improvisatie volgens wikipedia:
In
muziek is sprake van
improvisatie (naar het
Latijn:
onvoorzien), wanneer de muziek niet of niet geheel van tevoren is vastgelegd, en door
musici tijdens de uitvoering spontaan wordt verzonnen. In de muziek wordt de term improvisatie gebruikt als tegendeel van de term
compositie, waarbij een muziekstuk geheel of bijna geheel is vastgelegd.
Improviseren in de beste zin is meer dan "zomaar wat fiedelen" en kan als een
kunstop zich worden beschouwd.
In de
klassieke muziek was het
vroeger gebruikelijk, dat eenieder ook leerde improviseren. In de
Middeleeuwen kende men het
contrapunctus alla mente, waarbij over een vaste stem (
cantus firmus) twee- tot driestemmig werd geïmproviseerd. In de
barok bestond er de improvisatietraditie van de
basso continuo, waarbij de
akkoordenvaststonden, maar de exacte speelwijze aan de fantasie van de speler(s) werd overgelaten.
Bach was bijvoorbeeld in staat zesstemmige
fuga's te improviseren, hetgeen het nodige muzikale
rekenwerk met zich meebrengt.
Vandaag de dag is de gemiddelde klassiek geschoolde muzikant niet meer in staat te improviseren omdat daaraan in de muziekopleidingen in het algemeen geen aandacht wordt besteed. Er is echter ook een tendens om juist de improvisatievaardigheid bij klassieke musici weer te vergroten. Ook het
van blad spelen speelt daarbij een belangrijke rol.
Improvisatie wordt veel toegepast in de
jazz, waarbij in het algemeen over een vast
akkoordenschema melodisch wordt geïmproviseerd. Er bestaan ook vrijere vormen van jazzimprovisatie, zoals
A Love Supreme van
John Coltrane laat zien; Coltranes concept hier is puur melodisch
thematisch van opzet. De
harmonieën (de akkoorden) worden hier ook geïmproviseerd. In de
free jazz ligt doorgaans niets van tevoren vast.
Improvisatie kan ook worden beschouwd als een vorm van
instant composing, en wordt als dusdanig beoefend door muzikanten zoals gitarist
Derek Bailey en saxofonist
Evan Parker. Er zijn ook componisten die met behulp van bepaalde technieken vormen van improvisatie prominent hun composities opnemen, zoals
Anthony Braxton. Zulke muziek is moeilijk te klasseren en kan uitlopend klinken, maar wordt gewoonlijk onder de noemer
vrije improvisatie ondergebracht. Een ander voorbeeld is
Keith Rowe, die gitaar met elektronica en radio combineert, en die in
1965 met
Lou Gare en
Eddie Prévost de invloedrijke groep
AMM oprichtte. In Nederland is drummer
Han Bennink één van de bekendere improvisatie-muzikanten.
Bekendste vertegenwoordiger van het genre in België is pianist
Fred Van Hove - die in de jaren 70 samen met de Werkgroep Improviserende Muzikanten (WIM) het
Free Music Festival inrichtte, een jaarlijks festival in Antwerpen dat nog altijd bestaat en ondertussen wordt gehuisvest in het internationaal kunstencentrum
de Singel. Hij speelde in 1968 mee op het album 'Machinegun' van het
Peter Brötzmann-octet, één van de allereerste Europese
Free Jazz/impro-albums, en was in
1997cultureel ambassadeur van
Vlaanderen. Eén van de andere oprichters van WIM was de Mechelse saxofonist en bandoneonspeler
André Goudbeek.
In
Brussel werd in 1981 "
Inaudible asbl" opgericht, met als voornaamste bezielers
Guy Strale (clarinet, piano) en
Philippe Smeyers (contrabas, cello, gitaar). Beiden beheerden een vrij improvisatie-atelier in de Animatiehal van het
Paleis voor Schone Kunsten (BOZAR) van Brussel, opgezet door de Philharmonische Vereniging, tussen 1976 en 1985. Deze collectiviteit van muzikanten verzorgt heden maandelijkse ateliers en concerten, en een jaarlijks driedaags festival te Brussel.
Ook onder amateurmuzikanten wordt in de vorm van bijvoorbeeld
jamsessies veel geïmproviseerd. Iedereen met voldoende beheersing over zijn of haar instrument kan in principe improviseren.
