Een stapel die altijd past!?

Oosterhof Vioolbouw

Oosterhof Vioolbouw

Frits Oosterhof
Beheerder
Bij een viool die ik in reparatie had trof ik een stapel aan die naar mijn mening niet juist geplaatst was. Ik haalde hem er uit om een nadere inspectie toe te laten. Ik zag tot mijn verbazing dat dit een wel heel merkwaardige stapel was. Want wat was het geval? Beide uiteinden waren hol gemaakt, er zat een prachtig kuiltje in. Een kuiltje dat welhaast machinaal aangebracht moet zijn, want het zag er volkomen symmetrisch uit. Misschien wel gedaan met een kogelvormig slijpstuk met een kogelgrootte die precies geschikt was voor dit werk. Het ogenschijnlijke voordeel bij een dergelijk stapelsnijden is, dat je de stapel op de plek zet en daarna stevig aanduwt, té stevig in de meeste gevallen. Dat het hier stevig moet is een vereiste om de randen van de beide stapeleinden overal aan te laten sluiten aan de bladen. Wanneer je dan een visuele inspectie uitvoert sluit de stapel overal keurig netjes aan, maar wat aansluit is alleen de buitenste rand!! Zo'n stapel zit er veel te vast in!
Tja, ook een manier om de boel voor de gek te houden. Het zal de klank zeker niet ten goede komen, dus eruit met die stapel en een nieuwe ingepast.

Ik heb zitten denken om er een fotootje van te maken, maar het valt nog niet mee om de ‘kuil’ van de stapel zichtbaar te fotograferen. Misschien met een bepaalde lichtinval? Zodra ik daarover tevreden ben, zal ik een afbeelding plaatsen.

21-8-'11 het is gelukt! (14:50u)

holle%20stapel%20copy.jpg


Dit is de bovenkant van de stapel die tegen de binnenkant van het bovenblad aandrukt. Naar mijn mening was er meer contact aan de lage zijde van de stapel dan aan de hoge kant, omdat de lage kant iets meer ingedrukt schijnt te zijn (aan de rand). Dat betekent dat de stapel eigenlijk niet goed paste.
Als die stapel er dan eenmaal is ingezet is het van buitenaf niet te beoordelen of het totale oppervlak aansluit.
 
En, m'n beste Frits, denk je dat het veel klankverschil zal geven? Of anders gesteld: denk je dat je het verschil met een correct gesneden stapel ook kunt hóren? Theoretisch is een precies passende stapel een garantie voor een optimale klank, maar ja, elke verschuiving van de stapel laat de klank al wat veranderen, zou dat bij deze "slimme-stapel" ook niet zo zijn? En zou je met deze slimme stapel ook niet ergens een optimale klank kunnen produceren?
 
Niet passende stapels of stapels met kuiltjes maken een "moet" in met name het bovenblad en daardoor de kans op beschadigingen groter. Er is in het verleden wel meer geëxperimenteerd met stapels: verschillende hardere en zachtere materialen, ovale stapels, deels holle stapels, stapels van deels hout, deels carbon, van massief glas ik heb het allemaal voorbij zien komen of er wel eens over gelezen. De meeste experimenten leken bedoeld als poging tot verbetering van klank en toon van het instrument. Het kuiltje is dat hoogstwaarschijnlijk ook, succesvol of niet.
Dat de stapel met het kuiltje bedoeld zou zijn als makkelijk passend lijkt mij dan ook minder waarschijnlijk.
 
Maar als de boven en onderkant van de stapel hol zijn, dan sluit deze aan de randen wel aan, maar niet met het gehele oppervlak, dus kan het toch nooit voor klankverbetering worden toegepast?

Daphne
 
Er is -historisch gezien- van alles geprobeerd om de klank van violen via de constructie van instrument en/of onderdelen te verbeteren: soms vanuit gevoelsmatige of zelfs esoterische gedachtengangen, soms vanuit natuurkundige of quasi-natuurkundige beschouwingen. De meeste, zo niet alle- van die pogingen waren niet succesvol, al was de intentie ook nog zo goed.
 
Wat mij intrigeert is of een precies passende stapel ook echt hoorbaar klankverbetering/aanspraakverbetering met zich meebrengt. Natuurlijk, de gedachtengang is duidelijk: bij een stapel die precies aansluit op het achter-en bovenblad worden in theorie alle trillingen overgebracht. Maar is dit ècht belangrijk, of is het belangrijker dat twee "zones" op de bladen gewoon met elkaar verbonden worden? Ik weet, met een dikkere stapel is het volume dat het instrument kan voortbrengen groter, maar is de klankkwaliteit dan ook beter? Een barokvioolstapel is dunner, maar is het timbre daardoor ook hoorbaar anders dan met een dikkere stapel? Eigenlijk is een stapel een heel curieus ding! :(
 
Liuwe zei:
Wat mij intrigeert is of een precies passende stapel ook echt hoorbaar klankverbetering/aanspraakverbetering met zich meebrengt.(.....)
Klik om te vergroten...
Ik kan een klankverschil bij een verplaatsing van de stapel van een paar millimeter in zowel oost-west als noord-zuid, in de meeste gevallen duidelijk waarnemen. Het hangt van de welving af of de stapel na de verplaatsing moet worden aangepast voor een juiste passing, wat soms neerkomt op het snijden van een nieuwe als de lengte niet toereikend is.
 
Ja Frits, ik hoor ook wel klankverschil. maar hoe bepaal je dan wat de juiste plaats is? Hoe bepaal je dan wat de beste klank oplevert? Gewoon eigen smaak?
 
Bij een instrument van een klant moet je er achter zien te komen wat die wenst en wat die als ideale klank ziet. Daarna probeer je de wens uit te voeren en laat je horen wat het verschil is. Niet iedere klant hoort verschillen of merkt wijzigingen op in de aanspraak en dergelijke. In zo'n geval hebben al die verplaatsingen niet altijd zo veel zin. Wat ook mee speelt is dat het oor als het ware 'lui' wordt en verschillen in klankkleur na verloop van tijd niet meer waarneemt. Je moet een serie verplaatsingen dan ook niet te lang na elkaar uitvoeren.
Bij een instrument dat pas is afgebouwd en voor het eerst de snaren bespannen krijgt, ga ik aan de slag naar eigen beoordeling van de klank. Wanneer ik de E te scherp vind bijvoorbeeld of de lagere snaren te mat, probeer ik de juiste positie en spanning van de stapel te vinden. Ja, dat kun je 'eigen smaak' noemen, maar dat geldt ook in het geval het een instrument van een ander betreft.

Ik heb ervaren wat een goed geplaatste stapel kan uitrichten ook in verband met een Wolftoon: een ogenschijnlijk onbespeelbaar instrument wordt een geweldig instrument!

Het enige waar je dan mee te maken krijgt als het een instrument van een ander betreft is, dat de 'smaak' van de ander niet overeenkomt met die van mij, maar de klant is koning.
 
ducky zei:
Maar als de boven en onderkant van de stapel hol zijn, dan sluit deze aan de randen wel aan, maar niet met het gehele oppervlak, dus kan het toch nooit voor klankverbetering worden toegepast?

Daphne
Klik om te vergroten...
Precies! Diezelfde gedachte staaft ook mijn eerdere bewering (post#1).
 
Dat een hol geslepen stapel dient voor de klankverbetering, dat geloof ik niet. Maar sommige vioolbouwers dienen een ander doel: efficiënt (= snel) werken. Dan denk ik aan de 'workshops' waar relatief goedkope instrumenten in korte tijd in elkaar gezet moeten worden. Als snelheid een rol speelt, lijkt me zo'n hol geslepen stapel een voordeel: de opstaande rand past zich flexibel aan de welving van boven- en onderblad aan. Aan de buitenkant wordt-ie wat sterker ingedrukt dan aan de binnenkant. En hout - zeker het zachte hout waarvan stapels gemaakt zijn - laat zich gemakkelijk samendrukken. Vergeleken met het echte handwerk, waarbij de stapel gesneden, geprobeerd, bijgesneden, opnieuw geprobeerd moet worden, en dat dan voor boven- en onderblad, is zo'n 'zelfpassende' stapel een handig trucje. Een ander zal zeggen: bedrog.

Of het klankverschil oplevert, daarover zullen de meningen blijven verschillen. Hooguit een dubbelblinde test kan hier voor- en tegenstanders overtuigen. Misschien. Heel misschien.
 
hminkema zei:
Dat een hol geslepen stapel dient voor de klankverbetering, dat geloof ik niet. Maar sommige vioolbouwers dienen een ander doel: efficiënt (= snel) werken. Dan denk ik aan de 'workshops' waar relatief goedkope instrumenten in korte tijd in elkaar gezet moeten worden. Als snelheid een rol speelt, lijkt me zo'n hol geslepen stapel een voordeel: de opstaande rand past zich flexibel aan de welving van boven- en onderblad aan. Aan de buitenkant wordt-ie wat sterker ingedrukt dan aan de binnenkant. En hout - zeker het zachte hout waarvan stapels gemaakt zijn - laat zich gemakkelijk samendrukken. Vergeleken met het echte handwerk, waarbij de stapel gesneden, geprobeerd, bijgesneden, opnieuw geprobeerd moet worden, en dat dan voor boven- en onderblad, is zo'n 'zelfpassende' stapel een handig trucje. Een ander zal zeggen: bedrog. (......
Klik om te vergroten...
Dat is precies hetzelfde als ik in post#1 in andere bewoordingen schreef:

Oosterhof Vioolbouw zei:
Een kuiltje dat welhaast machinaal aangebracht moet zijn, want het zag er volkomen symmetrisch uit. Misschien wel gedaan met een kogelvormig slijpstuk met een kogelgrootte die precies geschikt was voor dit werk. Het ogenschijnlijke voordeel bij een dergelijk stapelsnijden is, dat je de stapel op de plek zet en daarna stevig aanduwt, té stevig in de meeste gevallen. Dat het hier stevig moet is een vereiste om de randen van de beide stapeleinden overal aan te laten sluiten aan de bladen. Wanneer je dan een visuele inspectie uitvoert sluit de stapel overal keurig netjes aan, maar wat aansluit is alleen de buitenste rand!! Zo'n stapel zit er veel te vast in!
Tja, ook een manier om de boel voor de gek te houden. Het zal de klank zeker niet ten goede komen, dus eruit met die stapel en een nieuwe ingepast.
Klik om te vergroten...
 
Om misverstanden voor te zijn: Ik geloof in geen geval dat het kuiltje tot klankverbetering leidt. (geloven is in dit geval gelijk aan zeker weten) Ik heb alleen het idee dat de maker van de stapel het mogelijk gedaan heeft met klankverbetering als doel.
 
BertBoonVioolbouw zei:
Ik heb alleen het idee dat de maker van de stapel het mogelijk gedaan heeft met klankverbetering als doel.
Klik om te vergroten...
Je neemt wellicht aan dat deze persoon rationeel gehandeld heeft en niet zomaar in de war was. Vanuit welke gedachte, aanname of theoretische overweging zou die persoon dan vermoed hebben dat het hol slijpen van stapeluiteinden tot een 'klankverbetering' kan leiden? Ik kan me er niets bij voorstellen.

Zie deze afbeelding: http://bit.ly/qtanT7

Op punt C moet het hout zeer worden ingedrukt/aangedrukt om op punt B - het midden van de stapel - een redelijke passing te krijgen. Op punt A is dan nauwelijks spanning. De trillingen zullen onevenwichtig worden doorgegeven door het volume van het stapelhout: directer bij de buitenzijde dan bij de binnenzijde. Merk op dat het indrukken van het hout alleen bij de stapeluiteinden gebeurt: een halve centimeter vanaf het stapeleinde is daar wellicht geen sprake meer van. Maar de onevenwichtigheid van de spanning waaronder de stapel is gezet, geldt voor het hele volume. Ik zie niet hoe daarvan een voordeel te verwachten is.
 
Ik weet ook niet wat de maker van deze stapel heeft bezield, maar er is van alles verzonnen om de klank te verbeteren. Daarbij speelden in vele gevallen fantasie, magie en quasi fysica een rol, want met gezond verstand kom je er niet op.
Ik heb ook eens een Reiki-meester (een man, het was niet Leonora!) als klant gehad die beweerde dat een instrument beter ging klinken wanneer er een magisch Reiki-ritueel mee werd uitgevoerd.
Wellicht heeft het te maken met "de magie van de viool" en het onontdekte "geheim van de oude Italiaanse Meesters" die de fantasie van sommigen prikkelen: iets dat niet zo gauw gebeurt met een blikopener of een nietjes-tang.
 
Je had vijfentwintig jaar geleden ook mensen die ergens in de buurt van hun geluidsinstallatie een soort verchroomd stickertje plakten (de hifi-winkel leverde die!), waardoor de geluidskwaliteit van hun installatie hoorbaar beter werd...

Zolang aan bepaalde oude Italiaanse violen eigenschappen worden toegedicht die hun gigantisch hoge prijzen moeten rechtvaardigen, zal deze magie blijven bestaan. Iedere vioolbouwer zoekt niet alleen de ideale klank, maar tegelijkertijd ook een mogelijkheid om zoveel mogelijk voor een viool te kunnen vragen! Helaas is de viool een belegging geworden, net als andere kunstvoorwerpen, dan gaan andere normen gelden. En dan krijg je vioolbouwers die aan stapels gaan werken. Of geheimzinnige lakken stoken. Of hun hout vooraf in bepaalde vloeistoffen dompelen. Wie weet, hè? :P
 
liuwe zei:
(.....)Iedere vioolbouwer zoekt niet alleen de ideale klank, maar tegelijkertijd ook een mogelijkheid om zoveel mogelijk voor een viool te kunnen vragen! (.....)
Klik om te vergroten...
Poeh! Een nogal krasse bewering, tenminste voor wat het woordje 'iedere' en wat het tweede deel betreft.
Nee, dat gaat bij mij toch echt heel anders. Ik bespeel het instrument eerst zelf en beoordeel wat de (on)mogelijkheden zijn. Ik probeer het beste te halen uit het instrument. Dat betekent soms veel extra werk, door een andere stapel te proberen, andere locatie, losser of strakker, of een andere kam (hogere dichtheid). Daarna hang ik er een prijskaartje aan die aangeeft wat er in zit en uit te halen valt.
Wanneer het doel is om er zo veel mogelijk voor te kunnen vangen, ongeacht de prestaties, ben je verkeerd bezig. Ik doe daar niet aan mee. Mocht jij (Liuwe) daar een andere mening over hebben, dan zag ik die graag onderbouwd.
 
Inloggen of registreren om te reageren.
Terug
Naar boven