Maximaal aantal mollen (of kruisen) in een muziekstuk

[Oosterhof Vioolbouw]

In een onlangs uitgewisselde e-mail kwam het onderwerp van ‘7 mollen’ ter sprake. Ik werd later aan het denken gezet en begon me af te vragen of dat wel mogelijk was. In gedachten ging ik de kwintencirkel bijlangs en begon ma af te vragen of ik ooit wel eens een stuk gespeeld had met zeven mollen (of kruisen). Ik denk dat ik met maximaal vijf er wel ben. Dus ik heb mijn naslagwerk van Theo Willemze er eens op nageslagen en daar zie ik dat toonladders met zes mollen enharmonisch gelijk zijn aan de toonladders met zes kruisen. Maar het gekke(?) is dat toonladders met vijf mollen enharmonisch gelijk zijn aan de toonladders met zeven kruisen.
Als je nou een stuk hebt met vijf mollen (staat dan in ges*) en je hoogt alles een halve toon op waar kom je dan op uit?
Voor een strijker (geen fretten!) maakt het qua spel niet uit, maar op een toetsinstrument is het andere koek. Het lijkt mij er een stuk gemakkelijker van te worden.

* dit is onjuist! Moet zijn Des. Zie ook #2

 

[RolandS]

Als je nou een stuk hebt met vijf mollen (staat dan in ges) ...

Lijkt me niet. 5 mollen = Des groot, broertje van Cis groot = 7 # .

Zie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Circle_of_fifths_deluxe_4.svg

 

[RolandS]

Okee, Frits, ik probeer je te begrijpen.
Je hebt een stuk in Des-groot, dus 5 mollen. Klinkt op het toetsenbord als Cis-groot (7 #).

Bedoel je dat je dat stuk liever voorgeschoteld krijgt met 5 mollen dan met 7 # omdat je het makkelijker lezen vind? Klinkt voor de gelijkzwevende muzikant en luisteraar immers identiek.

En bedoel je met "alles een halve toon opschuiven" dat je de zwarte en open bolletjes laat staan, maar de notenbalk een tikkie naar beneden schuift? (Strepen trekken door het wit).

Mij lijkt dat voor welk type instrument dan ook allemaal om het even. Of je nou blaast, strijkt, zingt of toetsen beweegt. Je moet immers toch dezelfde tonen laten klinken.

Je hebt er ook die beweren dat toonsoorten een eigen karakter zouden hebben. Ik geloof daar geen biet van. Als het toch waar zou zijn, zou dat jouw voorkeur voor het minimaliseren van voortekens behoorlijk dwarszitten. Over dat vraagstuk van het karakter der toonaarden valt nog een heel aparte boom op te zetten.

 

[Hubertus Bogaers]

Of toonaarden verschillende karakters hebben, een vraag die op twee manieren begrepen kan worden:
1. heeft een toonaard in zichzelf een bepaald karakter, en alles bv. een kleine secunde opschuiven verandert dat, hierover zijn nogal wat theorieën, en ik kan me voorstellen dat mensen met een absoluut gehoor inderdaad verschillen bemerken.
2. Klinken toonaarden op bepaalde instrumenten verschillend van elkaar: daar is nauwelijks discussie over mogelijk, of je op een cello in C mineur of A mineur speelt of Cis mineur maakt een enorm verschil. De verhouding tussen de toonhoogte en de eigen frequentie van het instrument is dan heel bepalend. Bij een piano zal het verschil veel minder hoorbaar zijn.

 

[Oosterhof Vioolbouw]

Bedoel je dat je dat stuk liever voorgeschoteld krijgt met 5 mollen dan met 7 # omdat je het makkelijker lezen vind? Klinkt voor de gelijkzwevende muzikant en luisteraar immers identiek.

Ja, dat is wat ik bedoel. Nu maakt het voor een strijker niets uit in welke toonsoort het stuk staat, tenminste wanneer er geen 'losse' snaren worden gebruikt. Dan is het gewoon een kwestie van de juiste positie(s) spelen voor de rest blijft alles hetzelfde.

Mij lijkt dat voor welk type instrument dan ook allemaal om het even. Of je nou blaast, strijkt, zingt of toetsen beweegt. Je moet immers toch dezelfde tonen laten klinken.

Ik denk dat het een groot verschil is voor die instrumenten die 'onder de toets' of 'in het ventiel' de toon in zich hebben. Een goede zanger zingt niet zomaar wat, maar luistert terwijl de toon wordt gemaakt en hoort dan -als het gehoor goed is ontwikkeld- welke toon het moet wezen om te harmoniëren met de rest.

Je hebt er ook die beweren dat toonsoorten een eigen karakter zouden hebben.

Ja, daar behoor ik ook bij.
Als voorbeeld noem ik het vioolconcert in E van Bach met piano begeleiding. Da is niet goed te krijgen en dat komt omdat de piano niet juist is gestemd voor deze toonsoort. Als violist ga je dan aan de slag de boel nog correct te krijgen maar vergeet het maar. Nu zijn er diverse stemmingen in te stellen voor toetsinstrumenten waarbij men dat vaker doet bij een orgel dan bij de piano, die meestal gelijkzwevend gestemd wordt.
Het concert van Bach in E is goed (zuiver) klinkend bij de uitvoering met strijkers!

Over dat vraagstuk van het karakter der toonaarden valt nog een heel aparte boom op te zetten.

Dat is zeker waar!